بدرود رهبر بزرگ ارکستر

ده روز از درگذشت رهبر بزرگ سوئدی و یکی از بزرگ‌ترین رهبران ارکستر در جهان، هربرت بلومستت ‏‏(۱۹۲۷-۲۰۲۶) می‌گذرد. اما من با همهٔ میل و احساس وظیفه‌ای که برای نوشتن دربارهٔ او داشتم، هر ‏بار که دست به کی‌بورد بردم تا بنویسم، درد، بی‌حالی و خستگی، و... نگذاشت که بیش از جمله‌ای ‏بنویسم، و لازم شد کار را تعطیل کنم. به‌علاوه یک پایم در بیمارستان است و یک‌روز درمیان پرستار به ‏خانه می‌آید تا پانسمان‌هایم را عوض کند. حالا دیگر همهٔ قوایم را جمع کرده‌ام تا این کار را به جایی ‏برسانم.‏

‏***‏
مواردی هست که هنرمندی، خواننده‌ای، نوازنده‌ای و... معروف است، نام و آوازه‌اش را شنیده‌اید و با ‏شنیدن یا دیدن اجرایی از او، با همهٔ دیگران هم‌آوا می‌شوید و او را می‌ستایید. مواردی هم هست که ‏مجری را از پیش نمی‌شناسید، اجرای او به دلتان می‌نشیند و از خود و دیگران می‌پرسید: «این کیست ‏که به این خوبی» می‌خواند یا می‌نوازد یا... داستان من و بلومستت از موارد اخیر است.‏

از بیش از سی سال پیش از شبکهٔ دوم رادیوی سوئد گاه آثار گوناگونی می‌شنیدم که اجرای آن‌ها ‏چیزی، نمی‌دانم چه چیزی، فوق‌العاده و بیش از بهترین اجراهایی که تا پیش از آن شنیده بودم داشت و ‏به دلم می‌نشست. این کیست؟ کدام ارکستر و کدام رهبر آن را اجرا کرده؟ باید تا پایان اجرا منتظر ‏می‌ماندم تا گوینده نام ارکستر و رهبر آن را تکرار کند. این موضوع چند بار تکرار شد، و لازم شد که نام ‏رهبر ارکستر را به خاطر بسپارم. او هربرت بلومستت بود. عجب روان اجرا می‌کرد. عجب بی‌غش و بی ‏دست‌انداز بود اجراهایش. عجب بی‌اغراق، بی خودنمایی، عجب شیوا و زلال اجرا می‌کرد...‏

اکنون پس از درگذشتش در ۹۹ سالگی، رسانه‌های سوئد هیچ نکتهٔ منفی و هیچ لکه‌ای در موجودیت و ‏کارهای او نمی‌یابند تا «افشاگری» کنند، و یک‌سر صفت‌های خوب و عالی (ترین) است که برای او ‏ردیف می‌کنند:‏

معروف‌ترین موسیقی‌دان سوئدی در سطح جهان، با پشت‌کار، فروتن، دقیق، نظام‌مند، صاحب ‏اندیشه‌ای روشن، و دارای کنجکاوی پسری نوجوان دربارهٔ موسیقی و نوازندگان. هرگز از کندوکاو در ‏آثاری که اجرا می‌کرد، دست برنداشت، و همواره می‌خواست شنوندگانش را غافلگیر کند. (رسانه‌های ‏گوناگون سوئدی).‏

پدر سوئدی‌اش مبلغ شاخه‌ای از کلیسای مسیحی بود و مادرش از تبار امریکایی، نوازندهٔ پیانو. خانواده ‏پس از چند سال زیستن در ماساچوستس، امریکا، که هربرت در آن‌جا در شهر اسپرینگ‌فیلد زاده شد، و سپس ‏هلسینکی (فنلاند)، به گوتنبورگ (سوئد) کوچیدند.‏

هربرت جوان در گوتنبورگ از مشتری‌های ثابت اجراهای ارکستر سنفونیک کوتنبورگ بود و همان جا ‏نوازندگی ویولون می‌آموخت. هزینهٔ بلیت کنسرت و آموزشش را از توزیع و فروش روزنامه به‌دست ‏می‌آورد.‏

بلومستد کمی بعد در آموزشگاه موسیقی سلطنتی استکهلم تحصیل کرد، و چندی هم در امریکا از ‏لئونارد برنستاین و در فرانسه از ایگور مارکه‌ویچ رهبری ارکستر آموخت. در سال ۱۹۵۴ نخستین بار ‏ارکستر فیلارمونیک سلطنتی سوئد را رهبری کرد.‏

او کم‌وبیش همهٔ ارکسترهای بزرگ جهان را رهبری کرد. در سال ۱۹۷۷ به مقام رهبر ارشد ارکستر ‏سنفونیک رادیوی سوئد رسید، اما طولانی‌تر از همه در اشتاتس‌کاپله شهر درسدن (آلمان شرقی ‏سابق)، و ارکستر سنفونیک سانفرانسیسکو کار کرد. آثاری که ضبط کرده به‌ویژه با آن دو ارکستر بود و ‏بیش از ۱۰۰ آلبوم منتشر کرد.‏

او محبوب‌ترین رهبر ارکستر قرن بیستم بود. نوازندگان ارکسترهای سراسر جهان که او رهبریشان ‏می‌کرد، دوستش می‌داشتند، زیرا که مهربان بود و پای‌بند اخلاقیات، و انتظارات «نامشروع» برخی ‏رهبران دیگر را از آنان نداشت. او گیاه‌خوار بود و نوشته‌اند که هیچ چیز تلخ‌تر از انواع چای سبز ‏نمی‌نوشید (یعنی الکل نمی‌نوشید). در ۹۰ سالگی برای ۹۰ کنسرت در بیش از ۴۰ شهر جهان قرارداد ‏بسته بود. ارکسترهای پر ارج و آوازه‌ای چون فیلارمونیک برلین و فیلارمونیک وین در صف گرفتن وقت رهبری او ‏می‌ایستادند. فقط کرونا بود که توانست او را وادار که در سال ۲۰۲۰ چندی در آپارتمانی که در لوسرن ‏‏(سوییس) داشت و کم‌تر در آن اقامت می‌کرد، آرام بگیرد و تازه وقت پیدا کرد که شب‌ها بیش از پنج ‏ساعت بخوابد.‏

او چند سال با «ارکستر جوانان مالر» کار می‌کرد و آن‌جا می‌توانست پیشرفت نوازندگان جوان را در سیر ‏چند کنسرت تشخیص دهد و نشان می‌داد که کار تک‌تک نوازنده‌ها را می‌شنود و دنبال می‌کند.‏

او خوش‌سخن و صریح بود، هم با کلمات، و هم با چوب رهبری ارکستر، هرچند که در سال‌های پایانی ‏بدون چوب، و آثار بزرگ مالر و بروکنر را از حفظ اجرا می‌کرد. در طول سال‌های فعالیت هنریش جایزه‌های ‏بی‌شماری دریافت کرد.‏

بلومستت در ۹۷ سالگی به میهن برگشت. کتابخانهٔ بزرگی در زمینهٔ موسیقی داشت (نیم کیلومتر ‏قفسه) که به دانشگاه گوتنبورگ بخشید که با شادی بی‌کران پذیرفتند. ‏

آخرین اجرای او در ۹۸ سالگی، ماه مه ۲۰۲۶ در سانفرانسیسکو بود. او قرار بود روزهای ۲۹ و ۳۰ ماه ‏مه امسال در استکهلم با ارکستر سنفونیک رادیوی سوئد سنفونی نهم گوستاو مالر را اجرا کند، اما ‏پزشکان او را منع کردند، و پس از آن دیگر رهبری نکرد. اما تقویم او برای باقی سال و حتی سال ۲۰۲۷ پر بود.‏

همهٔ ارکسترهای بزرگ جهان جای خالی او را احساس می‌کنند.

شمایی که در سوئد هستید تا ۱۵ دسامبر وقت دارید تا این فیلم مستند یک ساعت و نیمه را دربارهٔ ‏بلومستت ببینید (به آلمانی با زیرنویس سوئدی).‏

اثر مورد علاقه‌تان را با اجرای بلومستت پیدا کنید و گوش بدهید تا تفاوت را بشنوید!‏